SARDU
Cenàbara, 23 de Donniasantu 2018, de is ses a is otu de a merí (18,00 – 20,00), in s’Auditorium Santa Barbara, in Pratza Santa Barbara in Biddacidru, ddoi at un’atóbiu intitulau “ Costantino Nivola, la sua arte e il sogno Americano”.
S’atóbiu, organizau de s’Universidadi de sa Tertza Edadi de Biddacidru e de s’assótziu “Amici di Santa Maria Onlus”, ddu finantziat sa Regioni Autònoma de Sardigna cunformas a sa L.R. 20 de Cabudanni 2006 n.14, art. 21 comma 1, lit.s. “ Propostas chi riguardant s’organizatzioni de manifestadas tzelebrativas de protagonistas de sa stória e de sa cultura de sa Sardigna”.
Su reladori est s’Architetu Angelo Zirano.
***
Costantino Nivola
biografia
1911 Nascit in Orane su 5 de Argiolas de su 2011, est su de cincu de dexi fillus de unu maistu de muru. Apustis de is scolas elementaris, trabballat cumenti a manorba imparis a su babbu e a is fradis.
1926 si ndi andat de Orane: su pintori Mario Delitala, incarrigau de afriscai s’Àula Magna de s’Universidadi de Tàtari, ddu pigat cun issu.
1930 Esponit in sa I Ammosta Sindacali de Tàtari s’acuerellu La Collina e àterus duus trabballus.
1931 Fait po su Veglioni de sa Stampa in su Teatru Verdi de Tàtari sa decoradura de sa sala e su cartelloni. Ammostat unas cantu xilografias in sa II Sindacali de Casteddu. S’imprendidori Gianni Ticca, elementu de importu de su fascismu sardu, ddi cumandat una série de òperas decorativas po sa villa chi tenit in Calagononi (Durgali). Po mèdiu de una bussa de stúdiu de su Consillu de s’Economia Corporativa de Núgoro, si iscrit a s’Istitutu Superiori po is Indústrias Artísticas de Monza (ISIA). Innoi atóbiat àterus duus piciocus sardus chi tenint sa bussa de stúdiu: Salvatore Fancello e Giovanni Pintori e bessint amigus.
1932 Esponit in sa III Ammosta Sindacali de Tàtari Publio Orazio uccide la sorella, Paradiso terrestre e tres disínnius a lapis.
1933 Lassat sa setzioni Decoradura Pitórica de su ISIA po cussa de Gràfica Pubricitària de pagu istituida. Intra de is maistus cosa sua nci funt Edoardo Persico, Marcello Nizzoli, Giuseppe Pagano e Marino Matirini. In friaxu fait sa primu ammosta personali in sa galleria Perella de Tàtari. Non bendit nudda ma totu s’ammosta dda pigat in blocu su conti Ticca po milli francus. In istadi pintat in sa villa Ticca s'ornamentu Giochi da spiaggia. In sa de 4 Ammostas Sindacalis de Casteddu presentat xilografias, disínnius e monotipus.
1934 Pagano ddu cumbidat imparis cun Pintori a trabballai po ammaniai s’Ammosta de s’Aeronàutica Italiana de Milanu. In s’istadi organizat cun Fancello e Pintori un’ammosta in Núgoro, in su tzilleri Deffenu.
S’ammosta non tenit su risurtau sperau e is tres artistas si cumbincint chi non serbit a nudda circai de si afirmai in Sardigna. Est suspéndiu ses mesis de su ISIA, ca si fiat arrefudau de fai su saludu romanu; un’interventu de Ticca arrannescit a firmai una tenta de nci ddu bogai. A sa torrada connoscit Ruth Guggenheim una gióvuna ebrea tedesca, issa puru discenti de su ISIA.
1935 Pigat su diploma in su ISIA e si càmbiat de Monza a Milanu. Andat a Parigi, stràngiu de sa sorresta Giovanna Bertocchi.
1936 Tzerriau de Pagano, pigat parti a sa de 4 Triennalis milanesa cun unus cantu interventus de decoradura, intra de custus una sèrie de pannellus pitóricus po s’Ammosta de s’architetura rurali curada de Pagano etotu e de Guarniero Daniel. Ancoras po médiu de Pagano e de is Guggenheim, amigus de Adriano Olivetti, ddu pigant cumenti a gràficu in s’Ufítziu Svilupu e Pubricidadi Olivetti de Milanu, dirígiu de Renato Zveteremich, innui inghitzat a trabballai in sa redatzioni de is tàulas de su Pianu Regionali de sa Valle d’Aosta. Pagu tempus apustis fait pigai a trabballai in s’Olivetti a Pintori puru. Abbitat is artistas gióvunus e su grupu de intelletualis chi si reunint in su cenadroxu de Cardarelli, Quasimodo, Sinisgalli e Alfonso Gatti.
1937 Bessit diretori artísticu de sa setzioni gràfica de s’Ufítziu Pubricidadi Olivetti. Cumbidau de Pagano, trabballat a s’ammaniadura de su Pabilloni Italianu in s’Espositzioni Internatzionali de Parigi. Furriau in Itàlia, trabballat cun Pagano e Bianchetti a s’Ammosta de su Téssili Natzionali de Roma.
1938 Cun Fancello e Zveteremich fait s’ammaniamentu po unu pabilloni in sa Ammosta de sa Muntàngia in Torino. Fait interventus decorativus po duus arredamentus de su stúdiu BBPR in Milanu e unu pannellu mannu po su negótziu Olivetti in Galleria. Cojat Ruth Guggenheim e andat in biaxi a Orane. A s’acabbu de s’annu arritzit in Milanu sa bisìta de su pintori sardu Carmelo Floris, chi est partendi a Parigi e ddi donat unus cantu indiritzus de disterraus de cuntatai in sa capitali frantzesa. A s’acabbu de meseidas partit cun sa mulleri a Basilea, innui giai nci funt su babbu e sa mamma de issa, e de innòi andat a Parigi.
1939 In Parigi abbítat is disterraus italianus antifàscistas e trabballat in su giornali de su movimentu "Giustizia e Libertà". A Carmelo Floris, cumenti furriat in Itàlia, ddu arrestat s’OVRA; Nivola, scípiu de essi issu puru ricercau, partit in is Stadus Unius.
1940 Bessit "Art Director" de sa rivista Interiors, trabballu chi ddi fait atobiai maistus de s’architetura e de su “design” europeus cumenti a Gropius, Albers Breuer, Moholy Nagy. In New York, abbítat su giru de is anàrchicus chi funt acanta de is giornalis " L’adunata dei Refrattari" e "Il Martello" ma puru sa scena artística newyorchesa, stringendi raportus cun De Kooning, Kline, Léger, Pollok, Esteban Vicente, Hedda Sterne.
1941 Acunsentit a sa “Mazzini Society” assótziu antifascista chi tenit intra de is aderentis cosa sua Lionello Venturi, Carlo Sforza, Franco Modigliani, Toscanini, Salvemini, Borghese. Connoscit a Josep Lluis Sert e a Paul Lester Wiener e abbítat s’ambienti de is artistas “émigrés” disterraus intra de custus Frederick Kiesler e Alexander Calder; connoscit a s’architetu gióvunu Peter Blake. Bessit "Art Director" de su periódicu femininu YOU.
1942 Torrat a agatai in New York a Saul Steimberg chi iat giai connotu in Milanu.
1943 Esponit in abrili cun Paul Steinberg a sa Wakefield Gallery.
1944 Aciungit a is incàrrigus de gràficu cussu po sa rivista feminina The New Pencil Point (apustis Progressiv Architecture). Nascit su fillu Pietro e apustis duus annus Claire. Fait imparis cun s’architetu Bernard Rudofsky sa série de sculpiduras in gessu Ideal Nudes po s’ammosta Are clothes modern? In su MoMa de New York.
1946 Connoscit a Le Corbusier e bessint amigus, cumpartzint imparis su stúdiu 4 annus.
1947 Inghitzas una série de circas pitóricas improntadas a sa letzioni post-cubista chi ddi iat imparau Le Corbusier. Torrat in Itàlia cun sa bidea de agatai un’apartamentu in Milanu po sa famíllia, ma is cunditzionis tràgicas de s’Itàlia apenas bessida de guera ddu cumbincit a si nci torrai in Stadus Unius.
1948 – 1949 Comporat una domu in Springs, in East Hampton. Innòi gioghendi in sa praya cun is fillus, imbentat sa ténnica de su “sand casting”.
1950 Inghitzas cumenti a sculpidori in un’ammosta personali in sa Tibor de Nagy Gallery de New York. Cun Bernard Rudofsky cambiat su giardinu de domu Springs in un’òpera de arti ambientali.
1952 Torrat in Sardigna cumenti a imbiau de “Fortune”.
1953 Pubricat in “Interiors” su progetu Pergola village – Vined Orani.
1954 Fait unu pannellu in gessu po su “showroom” (sala de is ammostas) Olivetti de New York, cun sa ténnica de su “sand casting”, otenendi un'acunsentimentu internatzionali lestru. Fait un’ammosta personali in sa galleria Peridot de New York. Fait su “Four Chaplains War Memorial” in Falls Church, Virginia. Bessit diretori de su “Design Workshop” de s’Universidadi de Harvard.
1955 Fait su rilievu "Gruppo di inquilini" po sa “lobby” de sa domu de Raymond Loewy in sa “Fifth Avenue” New York. Est insertau in sa primu lista de artistas po sa decoradura de s’UNESCO in Parigi acanta de Moore, Gabo, Pevsner, Léger, Mirò, Arp, Calder Picasso, Noguchi, Burle-Marx.
1956-1957 Fait un’ammosta in sa Robinson Hall de sa Harvar Graduate School of Design. Fait sa decoradura de su Mutual Hartford Insurance Company de Hartford, Connecticut, e de sa William E. Grady Vocational High School de Brooklyn. Disénniat una domu stadiali de costruiri in sa propiedadi cosa sua de Springs, su progetu est pubricau in “Progressive Architecture”. Imparis a Richard Stein pigat parti a su cuncursu po unu monumentu a sa Battaglia de Batan Corregidor, cun unu progetu chi antitzipat sa “Land Art”. Fait unu murali po sa “Gagarin House” in Litchfield, progetada de Breuer.
1958 In Orane fait su grafitu de sa Crésia de Sa Itria, sa tumba de sa mamma e de su fradi e una série de sculpiduras chi esponit in is bias de sa bidda. Fait unu murali in s’intrada de domu Sert in Cambridge. Fait un’ammosta personali in sa “Architectural League” e un’ammosta in sa Bertha Schaefer Gallery, ambaduas in New York.
1959 Pigat parti, chentza profetu, a su cuncursu po su monumentu a sa “Brigata Sassari” in Tàtari. Fait bassurilievus po sa faciada de su “Chicago Exposition Center” de Chicago e afriscus e sculpiduras po sa “Public School 46 “ de Brooklyn. Fait unu murali in sa “Quincy House” in Harvard. Fait un’ammosta personali in Milanu in sa galleria de su Milione.
1960-1961 Cumbidau de Eero Saarinen, fait is sculpiduras po is “College Morse and Stiles” de sa Yale University. Fait decoraduras muralis po su “Motorola Building” de Chicago. Insinniat in sa Columbia University.
1962 Presentat Letti in un’ammosta personali in su "Ariete" de Milano. Est intra de su grupu de espertus internatzionalis incarrigaus de studiai sa trentzidura de su témpiu de Abu Simbel, in Egitu, apustis de sa costrutzioni de sa diga de Assuan.
1963 Progetat is pannellus po is fàbricus de su “Federal Office” de Kansas City e is decoraduras muralis e is sculpiduras po sa “Stephen Wisw Recreation Area” de New York. Esponit in sa Andrew Morris Gallery de New York is "Letti" in terracota.
1965-1966 Po Núgoro fait sa sistematzioni de una pratza dedicada a su poeta Sebastiano Satta. Decorat sa faciada de su “Bridgeport Post Newspapers” in Bridgeport.
1966-1967 Trabballat a is sculpiduras po sa “Public School 320” de Brooklyn, a is sculpiduras e a is grafitus po sa “White Plains Plaza”, a is rilievus e a is grafitus po su logu de discansu de su “Children’s Psychiatric Hospital” in su Bronx in New York. Fait sa sculpidura chi rapresentat s’Itàlia in is Olimpiadis de Citadi de su Méssicu e is bassurilievus po sa sea de su giornali “Janesville Gazete” de Janesville. Inghitzat a progetai unu monumentu a Antonio Gramsci, chi s’Amministratzioni de Aba, bidda nadia de su filósofu, bolit costruiri ( s’incarrigu a s’acabbu ddu donant a Gio Pomodoro).
1969-1970 Fait is grafitus po sa “Division for Employement Security Program” de Boston, is sculpiduras po sa “Public School 55” de State Island, New York, unu bassurilievu e unas cantu sculpiduras in su “Continental Office Building” de Philadelphia. Insenniat in su “Carpenter Center for the Visual Arts” de sa Harvard University.
1971-1972 Fait duas sculpiduras po sa “Criminal and Family Court” de su Bronx, su rilievu po su Palàtziu de is Legislatzionis de Albany in New York e su murali po sa “Public School 17 Queens” de Long Island.
1973 -1975 Insenniat in Harvard, in su “Carpenter Center”. In su 1974 inghitzat sa série de “Madri” in màrmuri.
1978- 1980 Insénniat in s’Universidadi de Barkeley innui fait un’ammosta personali puru. Esponit, in sa galleria de arti Duchamp de Casteddu, disénnius sculpiduras e terracotas fatas cun su ceràmista Luigi Nioi.
1981-1982 Progetat is sculpiduras po sa sea noba de sa “Mobil Oil” de Washington. Insénniat in sa “Accademia delle Belle Arti” de s’Aja in Olanda.
1983-1984 Fait ammostas personalis in su “Carpenter Center” e in sa “Washburn Gallery” de New York.
1986-1987 Inghitzat a trabballai a is sculpiduras po una sea noba de su Consillu Regionali de sa Sardigna in Casteddu. Fait in San Quirico d’Orcia, in Toscana, una de is ùrtimas ammostas cosa sua.
1988 Malàdiu de tempus meda de mali mandiadori, morit in Long Island su 6 de maju.